Realiteit als communicatiemiddel

Ik ben een filosofisch idealist. Dit betekent dat ik geloof dat het Universum voornamelijk van mentale aard is, en dat dit geloof sterker is dan de fysieke wetten van de natuur. Natuurlijk betekent dat niet dat de fysieke natuur helemaal niet bestaat, maar het roept wel de vraag op: Wat is realiteit? Eerder schreef ik dat materialisme een illusie is, dus ik verwerp het idee dat realiteit slechts een product is van de materiële wereld, om de simpele reden dat de materiële wereld niet zou bestaan zonder een mentale.

De ideeën achter filosofisch idealisme zijn ongeveer zo oud als de filosofie en religie zelf, en zij openen de deur richting het spiritueel denken. Maar helaas lijkt het idealisme uit de mode geraakt in de Westerse, op wetenschap georiënteerde, wereld.

Recent schreef ik ergens, “wetenschap is de koude geruststelling voor hen die te bang zijn om verder te kijken”. Wetenschap is geweldig, en we hebben er veel goeds aan te danken, maar het blijft een menselijke uitvinding en het is fundamenteel niet in staat om grote vragen te beantwoorden zoals waar mensen en het bewustzijn vandaan komen. Het probleem is dat als we wel voorbij de wetenschap proberen te kijken, dan komen we in een wereld waar persoonlijke ervaring en interpretatie leidend worden. We kunnen nog steeds proberen om onze ervaring rationeel te verklaren, en we kunnen proberen onze interpretaties logisch consistent te maken, maar zonder de middelen van wetenschappelijke bewijzen en reproduceerbaarheid verliezen we de mogelijkheid om te redeneren met enige mate van autoriteit.

Maar waarom maakt dat uit? Waarom zouden we om autoriteit geven als het aankomt op spirituele waarheid? Eerder noemde ik religie al eens de hedendaagse democratische religie, één die helaas vaker gebaseerd is op autoriteit dan we graag zouden toegeven. Gelukkig is iedere vrije denker ook vrij om voorafbepaalde denklijnen naast zich neer te leggen. Het is een ieder van ons toegestaan om er zijn eigen persoonlijke subjectieve waarheid op na te houden. En zonder op autoriteit te hoeven vertrouwen is het helemaal prima om te geloven in zowel wetenschap en ook spiritualiteit terwijl we erkennen dat er slechts beperkte overlap is tussen die twee.

De wetenschap leert ons veel over de realiteit om ons heen, terwijl spiritualiteit ons leert over de mentale realiteit waar we in leven. Maar dat maakt de oorspronkelijke vraag alleen maar vager: Wat is realiteit? Is er een verschil tussen fysieke realiteit en mentale realiteit?

Realiteit is de gedeelde wereld waarin we leven. Maar hier is een simpele reden voor die we makkelijk over het hoofd zouden kunnen zien: We leven in een gedeelde realiteit, omdat we willen leven in een wereld die we delen met anderen. Je kunt nog zoveel subjectieve waarheid hebben als je wilt, als je die waarheid niet kunt delen met anderen, dan wordt het toch wel een heel eenzame waarheid. Sommigen voelen misschien dat ze beter af zijn alleen, maar ik weet toch vrij zeker dat ik liever samenleef met anderen die ik respecteer en van wie ik houd. Hier is niets wetenschappelijks aan; dit is slechts een simpel emotioneel feit voor mij.

Dit is ook waar de Filosofie der Balans weer even om de hoek komt kijken. Zoals je ziet willen we niet alleen subjectieve waarheid, we willen ook objectieve waarheid. We willen een waarheid die we kunnen delen, waar we over kunnen discussiëren, en die we kunnen gebruiken om samen te werken. En tegelijk willen we niet alleen objectieve waarheid, want dat zou uiteindelijk onze vrije wil en ieder begrip van privacy uitvagen. We willen een balans tussen de twee, en we willen die twee zoveel mogelijk in overeenstemming brengen.

De wetenschap helpt ons om die balans te vinden. Het neemt onze subjectieve waarheden en bouwt daarop een gedeelde objectieve waarheid op basis van de feiten waarin we overeenstemming kunnen vinden.

De feiten waar we het universeel over eens kunnen worden zijn gebaseerd op observatie. Observatie van een realiteit die we delen, welke we de fysieke wereld noemen. Maar wat is nou die realiteit? Hoe is die ontstaan?

Wetenschappers gebruiken wiskundige modellen om te verklaren dat de fysieke wereld is ontstaan tijdens de Big Bang. Ze doen dit op basis van de aanname dat de fysieke wetten van de materie hetzelfde zouden zijn bijna 14 miljard jaar geleden, ruim voor het ontstaan van het leven, als dat ze vandaag de dag zijn. Tegelijk negeren ze voor het gemak maar dat fysieke materie helemaal niet bestaat in z’n fysieke manifestatie, zelfs vandaag de dag, zodra het niet geobserveerd wordt. Het moge duidelijk zijn dat theorieën zoals de Big Bang flinke gaten bevatten, maar zolang niemand echt een duidelijk beter idee heeft doen we het er maar mee.

Persoonlijk heb ik natuurlijk zeker niet de autoriteit om iets in te brengen tegen zulke gevestigde ideeën, en daar heb ik ook eigenlijk niet echt de behoefte aan. Maar spiritueel gezien heb ik wel mijn eigen interpretatie, waar ik de Big Bang meer beschouw als een soort geboorte of ontwaking van het bewustzijn. Dit impliceert dat het leven altijd al bestaan heeft, zelfs toen het allicht nog niet in z’n biologische vorm aanwezig was. Maar rationeel gezien voel ik dat er iets van leven moet zijn geweest, want zonder leven is er geen bewustzijn en daarmee ook geen observatie, en daardoor dus ook geen fysieke realiteit.

Zulke ideeën zou ik niet hebben bedacht als ik daar geen overtuigende noodzaak voor had. Wetenschappelijk gezien zijn dit soort ideeën natuurlijk ook gewoon een gatenkaas, maar als je goed kijkt geldt hetzelfde voor de wetenschappelijke theorieën zelf. Gelukkig zijn er ook genoeg wetenschappers die dit zelf ook toegeven. Maar mijn noodzaak kwam vooral voort uit persoonlijke ervaringen die rationeel gezien niet te verklaren waren, en sindsdien ben ik ook tot de realisatie gekomen dat veel mensen dit soort ervaringen hebben. Sterker nog, het leven zelf is nog steeds een mysterie voor ons, en dat vinden we ook allemaal prima. Niet alles hoeft binnen een rationeel raamwerk te passen. Sommige dingen zijn nou eenmaal zo.

Dit was een open deur die mij lange tijd is ontgaan, waarschijnlijk omdat ik voortkom uit een achtergrond waarin ik religieus gezien een flinke tik van de molen kreeg, en waar ik nooit echt geleerd heb hoe ik mezelf emotioneel kon openen. Dit zorgde ervoor dat ik mezelf vastklampte aan wetenschappelijke ideeën als een soort redmiddel om de wereld te blijven begrijpen, maar natuurlijk is dat een misbruik van hetgeen de wetenschap voor bedoeld is. Wetenschap kan veel, maar leren om emotioneel volwassen te worden is daar niet één van.

Natuurlijk ben ik niet de enige die geworsteld heeft met z’n gevoelens. Dus als er ergens een nut is achter deze blog, dan is het ook om anderen te laten zien hoe ze vrede kunnen vinden met hun innerlijke kwetsbaarheden en hoe je een innerlijke balans kunt bereiken, terwijl je leert te accepteren dat de spirituele en emotionele realiteit net zo echt zijn als de fysieke.

Voor mij was acceptatie hier een belangrijk onderdeel in, net als het openen van mezelf richting de mensen om mij heen. Leren accepteren dat er ook lelijke kanten aan mijzelf zitten en dat iedereen zulke kanten heeft. Kanten die minder lelijk worden, en meer een menselijke vorm krijgen als je ze leert te bespreken met anderen. Kanten waarvoor je begrip kunt kweken als je er open over leert te praten zonder angst om veroordeeld te worden.

Realiteit is een spiegel, een boomerang, en een versterker. Als je jezelf blijft opsluiten, dan wordt de realiteit een kracht die ervoor zorgt dat je wordt opengebroken, met geweld als het niet anders kan. Dit is onvermijdelijk, want we kunnen onmogelijk wegrennen voor de angsten die we van binnen kennen. We moeten onze angst overwinnen.

We moeten onszelf openen, zodat we onszelf in overeenstemming kunnen brengen met de realiteit om ons heen. Zodat we kunnen leren leven in harmonie ermee. Om onze behoeftes te balanceren met die van degenen om ons heen. En dan komen we erachter dat puntje bij paaltje, realiteit vooral een medium is. Iets dat ons verbindt met anderen, dat het mogelijk maakt te communiceren met hen, om onze ideeën en gevoelens en zelfs onze gemeenschappelijke staat van het zijn met hen te delen. Om elkaar te waarderen en comfort te vinden bij elkaar. Met mensen, met de natuur, en met de wereld.

Realiteit is twee-richtingsverkeer. We creeëren het, en tevens ervaren we het. We geven het vorm, en tevens worden we erdoor gevormd. En als we de realiteit accepteren voor wat het werkelijk is, zelfs als we het niet volledig begrijpen, dan kan diezelfde realiteit ons in contact brengen met hen die ons accepteren voor wie wij werkelijk zijn.